A: राज्यातील विधानसभा मतदार संघाच्या मतदार याद्या दोषविरहीत व अचूक करण्यासाठी नव्याने मतदार याद्या तयार करणे म्हणजेच विशेष सखोल पुनरिक्षण होय. सन २००२ मध्ये राज्यामध्ये मतदार याद्यांचे विशेष सखोल पुनरिक्षण करण्यात आले होते. त्यानंतर वाढते शहरीकरण, नागरिकांचे स्थलांतरण, मतदारांचा मृत्यु, दुबार नावे इत्यादी कारणांमुळे मतदार याद्या नव्याने तयार करण्याची आवश्यकता निर्माण झालेली आहे. त्यामुळे पुर्ण देशामध्ये हा कार्यक्रम टप्प्याटप्प्याने राबविण्यात येत आहे.

A: हा कार्यक्रम महाराष्ट्रात दि. ३० जून, २०२६ ते ०७ ऑक्टोबर, २०२६ या कालावधीत राबविण्यात येत आहे. या कार्यक्रमांतर्गत निवडणूक आयोगाचे मतदान केंद्रस्तरीय अधिकारी (Booth Level Officer) दिनांक ३०.०६.२०२६ ते २९.०७.२०२६ या कालावधीत मतदाराच्या घरी प्रत्यक्ष भेट देऊन गणना प्रपत्र (Enumeration Form) भरुन घेणार आहेत.त्या नंतर दि. ५ ऑगस्ट, २०२६ रोजी प्रारुप मतदार याद्या प्रसिद्ध करण्यात येणार आहेत. ५ ऑगस्ट ते ४ सप्टेंबर २०२६ या कालावधीत सदर याद्यांच्या अनुषंगाने दावे व हरकती स्विकारण्यात येतील.दि. ५ ऑगस्ट ते ३ ऑक्टोबर २०२६ या कालावधीत नोटिसा देणे व त्याबाबतची कार्यवाही तसेच्प्रप्प्र दावे व हरकतींच्या अनुषंगाने कार्यवाही करण्यात येईल व दि. ७ ऑक्टोबर, २०२६ रोजी अंतिम मतदार याद्या प्रसिद्ध करण्यात येईल.

A: गणना प्रपत्रामध्ये मतदाराची सध्याच्या मतदार यादीतील माहिती पहिल्या भागात नमूद असणार आहे. दुस-या भागात दोन कप्पे आहेत. मतदाराचे स्वतःचे नाव व अन्य तपशिल मागील SIR च्या यादीत सापडले असतील (स्व:जुळवणी किंवा self-mapping) तर ते पहिल्या कप्प्यात भरता येतील. मतदाराचे असे तपशिल नसतील तर त्याच्या आई-वडील/ आजी-आजोबा यांचे मागील SIRच्या यादीतील तपशिल (नातेवाईकांशी जुळवणी किंवा progeny mapping) दुस-या कप्प्यात भरता येतील. तिस-या भागात मतदाराची जन्म तारिख, मोबाईल क्र.,आधार क्र. वडील/आई यांची नावे ईत्यादि माहिती भरावयाची आहे व प्रपत्राच्या शेवटी मतदाराने किंवा मतदाराच्या कुटुंबातील प्रौढ सदस्याने स्वाक्षरी करुन किंवा डाव्या हाताच्या आंगठ्याचा ठसा लावून सदर गणना प्रपत्र BLO कड़े द्यावयाची आहे.

A: देशामधील विविध राज्यांमध्ये वेगवेगळया टप्प्यात २००२ ते २००४ या कालावधीत विशेष सखोल पुनरिक्षण घेण्यात आले होते.

A: संविधान व कायद्यातील तरतुदीनुसार भारताच्या कोणत्याही मतदारसंघाच्या मतदार यादीत नाव समाविष्ट होण्याकरिता संबंधित व्यक्ती भारताचा नागरीक असणे अनिवार्य आहे. सन २००२-२००४ या कालावधीत झालेल्या विशेष पुनरिक्षणामध्ये तयार करण्यात आलेल्या मतदार याद्यांमध्ये नाव असणे ही बाब संबधित मतदाराचा जन्म १ जुलै १९८७ पुर्वी झाल्याचे दर्शविते, जी तारिख Citizenship Act मधिल पहिली cut-off date आहे.

A: सध्याच्या सुमारे ७६ टक्के मतदारांची मागील SIR मधील नावातील नोंदींशी जुळवणी करण्याची कार्यवाही यापूर्वीच करण्यात आली आहे.मतदान केंद्रस्तरीय अधिकारी घरभेटीच्या वेळी संबंधित मतदाराला किंवा त्याच्या कुटुंबातील उपस्थित प्रौढ व्यक्तिला ही माहिती दाखवेल व संबंधित मतदाराने/ कुटुंबातील व्यक्तिने माहिती बाबतची खातरजमा केल्यानंतर ती माहिती गणना प्रपत्रात नमूद करेल व संबंधित मतदार/ व्यक्तीचे नाव व अन्य काही माहिती नमूद करुन गणना अर्जावर स्वाक्षरी घेईल. भरलेल्या अर्जाची एक प्रत मतदाराला देण्यात येईल.

A: मतदान केंद्रस्तरीय अधिकारी अशा मतदाराला त्याच्या २००२ मधील निवासासंदर्भातीलमाहिती (उदा. राज्य, जिल्हा, मतदारसंघ किंवा तालुका) विचारेलव त्याआधारे भारत निवडणूक आयोगाच्या ECINet अॅप किंवा https://voters.eci.gov.in/या संकेतस्थळावरुन त्यांची मागील SIR मधील माहिती उपलब्ध करुन घेऊ शकेल. मतदार स्वतः सुध्दा BLO च्या घरभेटीच्या आधी ही माहिती वरील अप/संकेतस्थळावरुन संकलित करुन ठेऊ शकेल.

A: मतदार यादीमध्ये नमुद पत्त्यावर BLO भेट देईल. पहिल्या भेटीत संबंधित मतदार किंवा त्यांच्या कुटुंबातील कोणत्याही प्रौढ सदस्याची भेट न झाल्यास किंवा सदर घर बंद अवस्थेत असल्यास BLO चा दुरध्वनी क्रमांक दर्शविणारे कागदपत्र (Document) घरात/दरवाजात सरकवून ठेवण्यात येईल. संबंधित मतदार त्या दुरध्वनी क्रमांकावर संपर्क करुन सोयीस्कर वेळ कळवु शकेल, ज्यायोगे गणना प्रपत्र भरुन देण्याची कार्यवाही पुर्ण करण्यात येईल. तथापि, अशा प्रकारे प्रतिसाद न मिळाल्यास संबंधित BLO आणखी दोन वेळा घरी भेट देईल.

A: अशा प्रकरणी अंतिम भेटीच्या वेळी मतदार अनुपस्थित (Absent)किंवा त्या ठिकाणावरुन स्थलांतरित झाल्याबाबत निदर्शनास आल्यास तशी कागदोपत्री नोंद ठेवण्यात येईल व गणना प्रपत्रावर नोंद घेण्यात येईल. अशा मतदारांची नावे प्रारुप मतदार यादीमध्ये समाविष्ट होणार नाहीत.

A: मतदार यादीतील सर्व मतदारांसाठी गणना प्रपत्र तयार होतील. गृहभेटीदरम्यान त्यापैकी ज्या मतदारांचे निधन झालेले असेल त्याबाबत संबंधित मतदाराच्या नातेवाईकांकडुन प्राप्त माहितीच्या आधारे नोंद घेण्यात येईल व सदर गणनाप्रपत्र "Uncollected" या प्रवर्गात मृत या संज्ञेखाली जमा करुन ठेवण्यात येईल व सदर नाव मतदार यादीत समाविष्ट होणार नाही.

A: लोक्प्रतिनिधित्व अधिनियम, १९५० च्या कलम १७ व १८ येथिल तरतुदीनुसार एखाद्या व्यक्तीला एका पेक्षा जास्त आपले नाव मतदार यादीत नोंदविता येत नाही. तसेच, याच अधिनियमाच्या कलम ३१ नुसार मतदार यादीच्या पुनरिक्षणाच्या अनुषंगाने तसेच मतदार यादीतील नोंदीच्या अनुषंगाने चुकीचे विधान किंवा घोषणा करणा-या व्यक्तीस एक वर्षापर्यंतचा कारावास किंवा/आणि दंड ही शिक्षा होऊ शकते. राज्यामध्ये ज्या मतदारांची एकापेक्षा जास्त ठिकाणी नावे असतील अशा नावांच्या नोंदी (photo-simillar entries) BLO कडे उपलब्ध करुन दिल्या आहेत. मतदार सध्या राहत असलेल्या ठिकाणचे गणना प्रपत्रच मतदाराने भरुन व सही करुन द्यावयाचे आहे. दुसन्या ठिकाणच्या गणना प्रपत्रावर Already Enrolled असे नमूद केले जाईल व त्यामुळे त्या ठिकाणी त्याचे समाविष्ट होणार नाही. एका पेक्षा जास्त ठिकाणी आपले गणना पत्र भरुन दिले जाणार नाही, याची दक्षता संबधित मतदाराने घेणे आवश्यक आहे.

A: मतदाराला गणना प्रपत्र भरुन व त्यावर स्वाक्षरी करुन द्यावा लागेल. ज्याचे मागील SIR मधील नोंदीशी मॅपिंग किंवा जुळवणी झालेली नसेल त्याला आयोगाने विहित केलेल्या दस्ताऐवजापैकी एक वैध दस्ताऐवज शोधून ठेवावे लागेल.

A: गणना प्रपत्रामध्ये मतदाराच्या सध्याच्या माहितीमध्ये त्याचे मतदार यादीतील छायाचित्र सुध्दा उपलब्ध आहे. मतदारास आपले नवीन छायाचित्र द्यावयाचे असल्यास किंवा मतदार यादीत दिसणारे छायाचित्र अस्पष्ट स्वरुपाचे अथवा अप्रमाणित स्वरुपाचे असल्यास संबंधित मतदार आपले नवीन छायाचित्र देऊ शकतो.

A: गणना प्रपत्रामध्ये मोबाईल क्र. नमुद करण्यासाठी रकाना देण्यात आला आहे. मोबाईल क्रमांक देणे अनिवार्य नसले तरी मोबाईल क्रमांक उपलब्ध करुन दिल्यास भविष्यात ऑनलाईन पध्दतीने यादीमधील दुरुस्तीसाठी अर्ज करणे, डिजिटल EPIC (मतदार ओळखपत्र) डाउनलोड करणे आणि इतर ऑनलाइन सेवा पुरविणे अधिक सोपे होईल.

A: गणना प्रपत्रामध्ये मतदार ऐच्छिकतेने आपला आधार क्रमांक नमुद करु शकतात.

A: अशा मतदाराने देखील आपला गणना प्रपत्र सही करुन BLO कडे द्यावयाचा आहे. त्याचे नाव प्रारुप मतदार यादीत समाविष्ट होईल. तथापि, त्यानंतर त्याला आयोगाने निश्चित केलेल्या पुराव्यापैकी एक पुरावा उपलब्ध करुन देण्यास कळविण्यात येईल.सदर पुरावा उपलब्ध करुन दिल्यानंतर व आवश्यकतेनुसार सुनावणी घेतल्यानंतरत्या अनुषंगाने मतदार नोंदणी अधिकारी यांची खात्री झाल्यास त्याचे नाव अंतिम मतदार यादीत समाविष्ट होऊ शकेल. या प्रक्रियेसाठी प्रत्येक मतदार नोंदणी अधिकारी (ERO) यांच्यासोबत 5 ते 15 सहाय्यक मतदार नोंदणी अधिकारी (AERO) नियुक्त करण्यात आले आहेत. त्यामुळे मतदारांना सुनावणीसाठी दूरवर प्रवास करण्याची गरज भासणार नाही.

A: SIR मार्गदर्शक सूचनांमध्ये खालील 1२ प्रकारची कागदपत्रे नमूद आहेतः १. केंद्र किंवा राज्य शासन अथवा सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रमांतील (PSU) नियमित कर्मचारी किंवा निवृत्ती वेतनधारक यांना जारी करण्यात आलेले ओळखपत्र किंवा निवृत्तीवेतन देयक आदेश (Pension Payment Order - PPO) २. दिनांक1 जुलै 1987पूर्वी शासन, स्थानिक स्वराज्य संस्था, बँका, टपाल विभाग, एलपीजी (LPG) वितरक संस्था किंवा सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रम (PSU) यांनी जारी केलेले कोणतेही ओळखपत्र, प्रमाणपत्र किंवा दस्तऐवज ३. सक्षम प्राधिकाऱ्याने जारी केलेला जन्म दाखला ४. पासपोर्ट ५. मान्यताप्राप्त शिक्षण मंडळ किंवा विद्यापीठाने जारी केलेले दहावी (मॅट्रिक) उत्तीर्ण प्रमाणपत्र किंवा इतर कोणतेही शैक्षणिक प्रमाणपत्र ६. सक्षम राज्य प्राधिकाऱ्याने जारी केलेले कायमस्वरूपी निवासी प्रमाणपत्र (Permanent Residence Certificate) ७. वनहक्क प्रमाणपत्र (Forest Rights Certificate) ८. सक्षम प्राधिकाऱ्याने जारी केलेले इतर मागास वर्ग (OBC), अनुसूचित जाती (SC) किंवा अनुसूचित जमाती (ST) यांचे जात प्रमाणपत्र ९. लागू असल्यास राष्ट्रीय नागरिक नोंदणी (National Register of Citizens NRC) मधील नोंद १०. राज्य शासन किंवा स्थानिक स्वराज्य संस्थांनी तयार केलेली कुटुंब नोंदवही (Family Register) ११. शासनाने जारी केलेले जमीन किंवा घर वाटप प्रमाणपत्र १२. आधार कार्ड (केवळ ओळख सिद्ध करण्यासाठी) मात्र ही यादी अंतिम किंवा मर्यादित नाही. त्यासमतुल्य (Equivalent) कागदपत्रेही स्वीकारली जाऊ शकतात.उदाहरणार्थ, एखाद्याकडे दहावीचे प्रमाणपत्र नसेल, तर शाळा सोडल्याचा दाखला (School Leaving Certificate), ट्रान्सफर सर्टिफिकेट किंवा त्यासमान इतर शैक्षणिक कागदपत्र स्वीकारले जाऊ शकते.आवश्यक असल्यास ERO संबंधित शासकीय विभागांकडून या कागदपत्रांची पडताळणी करेल

A: नाही. मतदाराने पात्रता सिद्ध करण्यासाठी फक्त एकच वैध कागदपत्र सादर करणे पुरेसे आहे.

A: सुमारे 20 टक्के मॅपिंगमध्ये काही ना काही विसंगती आढळल्या आहेत.उदाहरणार्थ- * आडनावात फरक असणे, * एकाच नावाशी अनेक व्यक्तींची जुळवणी होणे, * वय किंवा इतर तपशीलात तफावत असणे. अशा वेळी ज्या मुद्द्यावर विसंगती आहे, त्यासंबंधित कागदपत्र सादर करावे लागेल. उदाहरणार्थ- * विवाहानंतर नाव बदलले असल्यास विवाह नोंदणी प्रमाणपत्र पुरेसे ठरू शकते. * वयाबाबत तफावत असल्यास जन्म दाखला किंवा शाळा सोडल्याचा दाखला ग्राह्य धरला जाऊ शकतो. या प्रक्रियेचा उद्देश मतदाराला त्रास देणे नसून, संबंधित विसंगती दूर करणे व पात्र मतदाराचे नाव मतदार यादीत समाविष्ट करणे हा आहे.सादर केलेल्या कागदपत्रांबाबत ERO समाधानी असल्यास त्यानुसार पुढील कार्यवाही केली जाईल.

A: तात्पुरते स्थलांतर (Temporary Migration) हा कोणताही अडथळा नाही.जर एखादी व्यक्ती महिनाभरासाठी घराबाहेर असेल, तर तिच्या कुटुंबातील कोणताही प्रौढ सदस्य तिच्या वतीने Enumeration Form वर स्वाक्षरी करू शकतो.म्हणून केवळ तात्पुरते बाहेरगावी असल्यामुळे त्या मतदाराच्या पात्रतेवर कोणताही परिणाम होणार नाही.

A: होय. ही सुविधा ECINET अप किंबाhttps://voters.eci.gov.in/वरउपलब्ध करुन देण्यात आली आहे. मात्र ऑनलाइन फॉर्म भरल्याने BLO कडून होणारी प्रत्यक्ष घरभेट व पडताळणी रद्द होत नाही. मतदाराने ऑनलाईन पध्दतीने फॉर्म भरून आवश्यक कागदपत्रे अपलोड केली, तरी BLO ला संबंधित मतदाराच्या घरी जाऊन पुढील बाबीची प्रत्यक्ष पडताळणी करावी लागेल- * मतदाराची ओळख * राहण्याचा पत्ता * अपलोड केलेल्या कागदपत्रांची सत्यता यानंतर BLO आपल्या मोबाईल अपद्वारे पडताळणीची नोंद करून Enumeration Form व कागदपत्रे ERO किंवा AERO यांच्याकडे पुढील छाननीसाठी पाठवेल. ऑनलाइन फॉर्म भरलेल्या आणि BLO कडून प्रत्यक्ष पडताळणी पूर्ण झालेल्या मतदारांची नावे मसुदा मतदार यादीत समाविष्ट केली जातील. याचा अर्थ, ऑनलाइन अर्ज केला तरी प्रत्यक्ष घरभेटीद्वारे पडताळणी अनिवार्य राहणार आहे.

A: यासाठी BLO यांना आवश्यकतेनुसार संध्याकाळच्या वेळेतही घरभेटी देण्याच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत.याशिवाय 29 जूनपासून ऑनलाइन सुविधाही उपलब्ध करण्यात आली आहे.तसेच ECINETमधील "Book a Call" सुविधेच्या माध्यमातून मतदार BLO सोबत संपर्क साधण्यासाठी किंवा भेटीची वेळ निश्चित करण्यासाठी विनंतीही करू शकतात.

A: ज्या मतदारांचे गणना प्रपत्र विहित कालावधीत मतदान केंद्रस्तरीय अधिकारी (BLO) याच्याकडे जमा होणार नाही, अशा व्यक्तिंचे नाव प्रारुप मतदार यादीत समाविष्ट होणार नाही.

A: सर्वसाधारणपणे चार कारणांमुळे गणना प्रपत्र पुर्णतः भरुन व स्वाक्षरी होऊन प्राप्त न होण्याची शक्यता आहे * मतदार अनुपस्थित असणे (Absent) * कायमस्वरूपी स्थलांतरित होणे (Shifted) * मृत्यू झालेला असणे (Deceased) * अन्यत्र मतदार म्हणुन नोंद झालेले (Already Enrolled) अशा प्रकरणांमध्ये संबंधित व्यक्तींचे गणना प्रपत्र उपलब्ध न झाल्यामुळे त्यांची नावे प्रारूप(Draft) मतदारयादीत समाविष्ट केली जाणार नाहीत.

A: प्रारुप मतदार याद्या प्रसिध्द झाल्यानंतर, ज्या व्यक्तींची नावे वर नमूद कारणामुळे गणना प्रपत्र उपलब्ध न झाल्यामुळे प्रारुप मतदार यादीत समाविष्ट झाले नसतील अशा व्यक्तींच्या नावांच्या याद्या त्याबाबतच्या कारणांसह सार्वजनिक कार्यालयाच्या नोटीस बोर्डवर उपलब्ध करुन दिल्या जातील. तसेच मान्यता प्राप्त राजकीय पक्षांच्या मतदान केंद्रस्तरीय प्रतिनिधींना (BLA) सुध्दा उपलब्ध करुन दिल्या जातील. त्याचप्रमाणे अशा याद्या संबंधित जिल्हा निवडणूक अधिकारी तसेच राज्याच्या मुख्य निवडणूक अधिकारी यांच्या अधिकृत संकेतस्थळावर उपलब्ध असतील.

A: कोणताही पात्र मतदार मतदार यादीतुन वगळला जाणार नाही व कोणताही अपात्र मतदार मतदार यादीत समाविष्ट होणार नाही हे या SIR चे घोषवाक्य आहे. व त्यानुसारच हा कार्यक्रम पारदर्शकरित्या राबविला जाणार आहे.

A: या प्रक्रियेच्या प्रत्येक टप्प्यात पारदर्शकतेची व्यवस्था करण्यात आली आहे. अनुपस्थित/स्थलांतरित/मृत/अन्यत्र मतदार यादीत नाव असलेल्यामतदारांच्या याद्या सार्वजनिक कार्यालयांमध्ये प्रदर्शित केल्या जातील तसेच मुख्य निवडणूक अधिकारी आणि जिल्हा निवडणूक अधिकारी यांच्या संकेतस्थळांवर प्रसिद्ध केल्या जातील.राजकीय पक्षांच्या Booth Level Agents (BLA) यांनाही या याद्या देण्यात येतील आणि ते BLO सोबत संयुक्त पडताळणी करतील.जिथे आवश्यक असेल, तिथे घरभेटीदरम्यान घेतलेले छायाचित्रीय पुरावेही अपलोड केले जातील.या सर्व पडताळण्या, सुनावण्या आणि कायदेशीर प्रक्रिया पूर्ण झाल्यानंतरच अंतिम मतदार यादी प्रसिद्ध केली जाईल.

A: मतदार याद्यांचे विशेष सखोल पुनरिक्षण हा कार्यक्रमसध्या अस्तित्त्वात असलेल्या मतदार याद्या नव्याने अचुक व दोषविरहीत करण्यासाठी राबविण्यात येत आहे. त्यामुळे नागरिकांनी कोणत्याही अफवांवर विश्वास न ठेवता आपल्या घरी येणाऱ्या मतदान केंद्रस्तरीय अधिकाऱ्यांना योग्य माहिती देऊन गणना प्रपत्र भरण्यासाठी संपूर्ण सहकार्य करणे आवश्यक आहे. कोणत्याही पात्र मतदाराचे नाव मतदार यादीतुन वगळण्यात येणार नाही.

A: हा कार्यक्रम राबविताना शहरी भागामध्ये तसेच काही असुरक्षित (vulnerable) गटातील मतदारापर्यंत मतदान केंद्रस्तरीय अधिकाऱ्यांना पोहोचण्यासाठी काही अडचणी येऊ शकतात. या करिता स्वयंसेवी संघटनांनी सदर राष्ट्रीय कर्तव्यात आवश्यकतेप्रमाणे मतदार नोंदणी अधिकारी तसेच मतदान केंद्रस्तरीय अधिकारी यांच्या समन्वयाने काम करावयाचे आहे.

A: दिनांक १.१०.२०२६ पूर्वी १८ वर्ष पुर्ण झालेल्या सर्व नवमतदारांना आपले नाव मतदार यादीमध्ये समाविष्ट करण्यासाठी प्रारुप मतदार याद्या प्रसिद्ध झाल्यानंतर संधी उपलब्ध होणार आहे. त्यासाठी ECINET किंवा https://voters.eci.gov.in/या संकेतस्थळावर जाऊन फॉर्म-६ भरावा लागेल. अर्जासोबत आयोगाने विहीत केलेले घोषणापत्र जोडणे आवश्यक आहे.

A: अशा प्रकारच्या असुरक्षित (Vulnerable) गटांतील व्यक्तींनी भारत निवडणूक आयोगाने विहित केलेल्या दस्ताऐवजापैकी एक वैध दस्ताऐवज / कागदपत्र उपलब्ध करुन देणे आवश्यक राहील. असे दस्ताऐवज उपलब्ध झाले नाही तर विशेष कार्यपद्धती (Special Procedures) अवलंबण्यात येतील, जेणेकरून त्यांचे नाव पात्रतेनुसार मतदार यादीत समाविष्ट करता येईल.

A: होय. तिचे Mapping विवाहानंतरच्या नवीन आडनावाने करता येईल. तथापि, प्रणालीमध्ये ते"Logical Discrepancy"किंवा" Anomaly"म्हणून दर्शविले जाईल. अशा परिस्थितीत आडनाव बदलल्याचा आवश्यक पुरावा संबंधित महिलेने सादर करावा.